گیبون هاینان با نام علمی Nomascus hainanus کمیابترین میمون روی زمین است؛ جمعیتی که روزی به زیر ۱۰ فرد سقوط کرده بود و حالا با کمک فناوری پایش، به ۳۷ فرد رسیده. این قصه فقط یک خبر محیطزیستی نیست؛ نمایشی واقعی از توان دوربینهای هوشمند امروزی است.
تیم فنی فروشگاه· کارشناس دوربین مداربسته۱۶ مرداد ۱۴۰۵۵ دقیقه مطالعه
قصه از کجا شروع شد؟
در جزیره هاینان چین، منطقه حفاظتشده ملی باوانگلینگ (Bawangling) میزبان کمیابترین میمون جهان است: گیبون هاینان با نام علمی Nomascus hainanus. این گونه در فهرست قرمز اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در وضعیت «در معرض انقراض شدید» قرار دارد. جمعیت آن در دهه ۱۹۸۰ به کمتر از ۱۰ فرد رسیده بود و امروز پس از سالها تلاش حفاظتی، به ۳۷ فرد در ۵ جمعیت مجزا رسیده است.
حفاظت از گونهای که تمام جمعیت جهانیاش در یک جنگل خلاصه میشود، کار سادهای نیست. داهوا از سال ۲۰۲۱ وارد این پروژه شد تا با فناوری ویدیوی هوشمند، پایش این حیوان را برای تیم حفاظت راحتتر کند. قصه این همکاری، علاوه بر جنبه محیطزیستی، نمایش جالبی از توان واقعی دوربینهای هوشمند امروزی است؛ همان توان که در فروشگاهها و کارخانهها هم به کار میآید.
چرا پایش گیبون با چشم انسان تقریباً غیرممکن بود؟
گیبون هاینان تمام عمر را روی درخت میگذراند و در جنگل انبوه استوایی به سختی دیده میشود. این حیوان نسبت به حضور انسان بسیار حساس است و با نزدیکشدن پاگذاران فرار میکند. کارکنان پایش برای دنبالکردن گروههای گیبون مجبور بودند ساعتها در جنگل حرکت کنند؛ کاری که نهفقط فرسوده، بلکه در باران و طوفان خطرناک بود.
یکی از پاگذاران به نام آقای ژانگ تجربه جالبی دارد: سالها طول کشید تا گیبونها به حضور او عادت کنند. او میگوید در آغاز، حیوانها با دیدنش میگریختند، اما بعد از سالها مراوده روزانه، حتی به او نزدیک میشدند. مشکل این بود که سرعت حرکت گیبون در بیشتر مواقع از چشم انسان تندتر است و دنبالکردنش با چشم غیرمسلح تقریباً به بنبست میرسد.
دوربینهای هوشمند چطور معما را حل کردند؟
راهحل، چشمهای تازهای بود که هیچوقت خسته نمیشوند: دوربینهای هوشمند که در نقاط کلیدی جنگل نصب شدند و میتوانند گیبون را شناسایی و از او تصویر بگیرند، بدون اینکه حضور انسانی حیوان را آزار دهد. پشت این چشمها، یک مغز هوشمند هم هست.
داهوا یک الگوریتم تشخیص حرکت با حساسیت بالا را در این دوربینها تعبیه کرده که با پلتفرم هوش مصنوعی این شرکت به شکل مداوم آموزش میبیند. مدل، بر اساس رنگ مو، الگوی حرکت و عادتهای گیبون، این حیوان را حتی هنگام حرکت تند شناسایی و تصاویرش را ثبت میکند. خروجی این سیستم برای پژوهشگران طلاست: مبنای علمی برای مطالعه جمعیت، سن، جنسیت، روند رشد و تغییرات زیستگاه گیبونها.
آقای ژانگ حالا میگوید لنز دوربین مشکل اصلی را حل کرده: حیوانی که هم در درختها به سختی دیده میشد و هم از انسان میگریخت، حالا با وضوح روی ویدیو دیده میشود، در حالی که هیچکس به آن نزدیک نشده است.
این پروژه تنها نمونه نیست
پروژه گیبون بخشی از یک الگوی گستردهتر است. چند نمونه دیگر از استفاده این فناوری در حفاظت حیات وحش:
پارک حیات وحش Schwarze Berge در آلمان: مجموعه کاملی از دوربینها با فناوریهایی مثل Full-color و تصویربرداری حرارتی برای پایش محیط زندگی و سلامت حیوانات بدون مزاحمت برای آنها به کار رفته است.
منطقه حفاظتشده کوه برف بایما (Baima): یک سیستم پایش دیجیتال مبتنی بر 5G برای رصد ۶۲ گونه جانوری راهاندازی شده که علاوه بر شمارش جمعیت و تحلیل الگوی فعالیت، فعالیتهای غیرقانونی مثل شکار غیرمجاز، قطع غیرقانونی درخت و چرای بیش از حد را هم تشخیص میدهد.
جنوبگان: اهدای ۱۵ دستگاه هوشمند به پایگاههای علمی منطقه آرژانتینی قطب جنوب برای تصویربرداری از گیاهان و جانوران قاره سفید.
درس این پروژهها برای صنعت نظارت این است: وقتی یک الگوریتم میتواند گیبون را در جنگل انبوه از بقیه حیوانات تشخیص دهد، تشخیص انسان و خودرو در حیاط شما برایش ساده است.
خوانش فنی این خبر برای خریدار دوربین
شاید بپرسید حفاظت از گیبون چه ربطی به خرید دوربین برای مغازه یا کارخانه دارد. ربط مستقیم است. سه قابلیتی که در این پروژه به چشم میآید، همانهایی است که در محصولات تجاری هم به کار میآید:
آموزش مدل روی هدف خاص: الگوریتمها دیگر فقط «حرکت» را تشخیص نمیدهند؛ میتوانند روی یک کلاس مشخص از سوژه (انسان، خودرو، حیوان) آموزش ببینند. در دوربینهای امروزی همین قابلیت به شکل تشخیص انسان/خودرو و کاهش آلارم کاذب دیده میشود.
پایش بدون مزاحمت: دوربینهای کمنور و حرارتی اجازه مشاهده در شرایط سخت را میدهند؛ همان نیازی که یک انبار تاریک یا محوطه صنعتی شبانه دارد.
تحلیل داده بلندمدت: جمعآوری خودکار تصویر و تبدیل آن به داده قابل مطالعه، همان کاری است که سیستمهای مدیریت ویدیو (VMS) در مقیاس تجاری انجام میدهند.
به عبارت دیگر، پروژههای حیات وحش، آزمایشگاه میدانی سختی برای فناوریهایی هستند که بعد وارد فروشگاه میشوند. جنگل استوایی با رطوبت، باران و سوژه سریع، از هر پارکینگی سختتر است.
نگاه منصفانه به جنبه تبلیغاتی موضوع
مثل هر خبر ESG، این پروژه هم برای برند تصویر میسازد و نباید این جنبه را نادیده گرفت. اما دو واقعیت قابل بررسی آن را از شعار جدا میکند: اول، وضعیت گیبون هاینان و رشد جمعیت آن از منابع مستقل مثل IUCN قابل استعلام است. دوم، خود فناوری مورد استفاده در این پروژهها روی کاتالوگ تجاری برند موجود است و هر خریداری میتواند ادعای فنی را در کاربرد واقعی امتحان کند. پروژهای که هر دو طرفش قابل راستیآزمایی باشد، بیش از یک خبر خوشایند است.
نکات کلیدی
گیبون هاینان (Nomascus hainanus) کمیابترین میمون جهان است؛ جمعیتش از کمتر از ۱۰ فرد در دهه ۱۹۸۰ به ۳۷ فرد در ۵ جمعیت رسیده است.
داهوا از سال ۲۰۲۱ با دوربینهای هوشمند و الگوریتم آموزشدیده روی رفتار گیبون، پایش این گونه را بدون مزاحمت انسانی ممکن کرده است.
پروژههای مشابه در آلمان، منطقه بایما و جنوبگان نشان میدهد فناوری نظارت وارد حفاظت تنوع زیستی شده است.
قابلیتهای بهکاررفته در این پروژهها — تشخیص هدف خاص، پایش کمنور، تحلیل خودکار — همانهایی است که در دوربینهای تجاری امروزی هم وجود دارد.
